Foto: JAN-WILLEM BROERE

Wie heeft het gedaan?

Historische samenwerking 1 April Vereniging en Kasteel Ravesteyn

Wie het écht heeft gedaan, blijft nog even de vraag. Waren het de Watergeuzen of de Spanjaarden die Kasteel Ravesteyn in Heenvliet verruïneerden in 1572? Daarover geeft de geschiedenis -lopende nader onderzoek door Bob Benschop van het Streekarchief Voorne-Putten- tot nog toe geen uitsluitsel. Hoe het ook zij geweest, tegenwoordig is Ravesteyn in al zijn imposante en tot in de puntjes gerenoveerde overblijfselen nog steeds een lust voor het oog. Het is een plek waar elk jaar een culturele uitstap als de Beeldentuin plaatsvindt. Beeldend in historisch opzicht in het kader van '1 april vieren doen we samen', zocht Ravesteyn contact met de 1 April Vereniging om het monument bij de bevrijding te betrekken. Want 1 april is niet zomaar een bindende factor.

Mirjam van der Boom

BRIELLE/HEENVLIET - Daarover zijn Wim van Noord, voorzitter van de 1 April Vereniging, en Marnix Trouwborst, voorzitter van Stichting Stede en Vrye Heerlyckheyt die Ravesteyn sinds vijftien jaar in eigendom heeft, het eens. Ook Bert Kleiss, bestuurslid en al vijftig jaar lid van de vereniging, stemt daarmee in. Wat eind vorig jaar ontstond als een speels idee -'samen iets naspelen uit die tijd'- werd al gauw een inspirerend geheel. "De vraag daarbij rees wie nou daadwerkelijk Ravesteyn heeft verwoest. Het is helemaal niet zo zeker of de Watergeuzen dat hebben gedaan."

Brand

Het oorspronkelijke verhaal over de vernieling gaat dat bij de bevrijding van Brielle op 1 april 1572 toen de Watergeuzen de in het vestingstadje gelegerde Spanjaarden versloegen, de Spanjaarden op de vlucht gingen, onder meer richting het acht kilometer verder op gelegen Heenvliet. Tussen 4 en 6 april dat jaar kwamen de Spanjaarden langs Ravesteyn met in hun kielzog de Watergeuzen, die naar verluidt het verdedigingswerk in brand staken. Van Ravesteyn bleef niet veel over. De inmiddels volledig gerestaureerde ruïne ligt midden in het dorp Heenvliet, verscholen achter de bomen op een vijf hectare groot privé landgoed. Het dateert uit 1250, maar heeft vermoedelijk een houten voorganger, een Donjon, gehad. Ravesteyn was niet zozeer een echt kasteel, meer een woonhuis. Wél met een echte slotgracht. Het had daarnaast ook een militaire functie.

Ravesteyn kende beroemde bezoekers, onder wie Amalia van Solms. Ook Angelus Merula, pastoor van Heenvliet en de eerste hervormer van de Zuidelijke Nederlanden, zat er gevangen nadat hij was beschuldigd van ketterij. De kelders van het monument bleven nog ruim een eeuw na de verwoesting in gebruik als gevangenis. Dat heeft zijn sporen tot op de dag van vandaag achtergelaten.

Voor het huidige spoor dat de 1 April Vereniging en Stichting Stede en Vrye Heerlyckheyt willen uitzetten, is contact gezocht met het Centrum van de Kunsten en zijn gesprekken gaande met de gemeenten Nissewaard en Brielle om Ravesteyn bij de bevrijding te betrekken. In aanloop naar het jubileumjaar 2022 wordt gedacht aan een apart op te voeren stuk.

"We zijn op zoek naar de vorm waarin we het willen gieten. Zo denken we aan een trektocht van Brielle naar Heenvliet, waarin we de Slag bij Zwartewaal betrekken en waarbij het Geuzenschip meevaart. Met wellicht een jeugdkamp, waarbij de jeugd na een nachtje slapen in tenten de volgende dag doortrekt naar Heenvliet. Of een concert. Er is nog veel mogelijk", zegt Marnix.

Betekenis

Brielle heeft in 1572 veel betekend voor Nederland als eerste stad die werd bevrijd. Hiermee kwam een einde aan de Tachtigjarige Oorlog. "De betekenis van deze hele regio is sowieso heel groot geweest. Ook wat er in Heenvliet is gebeurd. Zo zijn in Heenvliet de belastingen, tolheffingen, mede ontstaan", aldus Marnix. Door de krachten te bundelen hopen Wim en Marnix het historische spel breder te kunnen trekken en te laten zien hoe belangrijk deze geschiedenis voor Nederland is geweest. "Dat moet je ook doen", meent Wim. "En goed doen, want we doen het voor anderen. In die zin moeten we meegaan met de tijd. Zo wordt de laatste jaren het spel, waar tweehonderd Geuzen en Spanjaarden aan meedoen en van wie dertig daarvan een echte rol vervullen, steeds professioneler. Vroeger ging het spel gewoon zoals het ging. Als vereniging hebben we dan ook een bredere kijk op de 1 april-viering gekregen. Het fenomeen 1 april Brielle wordt steeds groter. En dat wordt in aanloop naar 2022 alleen maar meer."

'Want 1 april vieren doe je samen.'

Mirjam van der Boom