FOTO: Jan-Willem Broere
FOTO: Jan-Willem Broere (Foto: JAN-WILLEM BROERE)

Samenspel basis voor 1 april

Een spel is geen spel zonder sámenspel. Dat is niet altijd zo geweest bij de uitvoering van het sinds 1962 jaarlijks terugkerende historische 1 april-spel. Eigenlijk kwam dat spel pas goed van de grond in de jaren '80. "Dat had vooral met de eigenwijsheid van de toenmalige spelers te maken", licht oud-regisseur Nelly van de Koot toe. Die eigenwijsheid zal anno 2019 nog best aanwezig zijn, wel heeft het spel sinds die tijd een vogelvlucht genomen. Niet in de laatste plaats door veranderende wet- en regelgeving, concluderen Nelly en Hans op de Weegh. Waar Nelly drie jaar geleden het stokje overdroeg aan regisseur Mirjam Stolk, ondersteunt Hans sinds 1998 op 1 april -en ruim daarvoor- Mirjam door mede zorg te dragen voor een vlot lopend geheel.

Mirjam van der Boom

BRIELLE - En voor een goede doorloop zorgen Hans en Mirjam niet alleen. Samen met Bas Schoute en Ad Woudenberg zorgen ze gevieren elk jaar voor een onvergetelijke dag voor alle Briellenaren en voor allen die die dag speciaal sfeer komen proeven in vestingstad Den Briel. En ook Nelly is nog steeds betrokken bij het 1 april-gebeuren. Zo maakt ze kostuums voor diverse Briellenaren, onder wie een aantal ambtenaren van de gemeente.
Dat is ook zo mooi aan 1 april: iedereen doet mee. Voor het eerst sinds 1975 deed Nelly vorig jaar niet meer mee, althans niet actief op de dag zelf. "Dat gaf een heel dubbel gevoel, alhoewel ik zijdelings nog wel veel doe. Ik liep op dat moment in Nepal en dat was best even vreemd." Nelly is als assistent begonnen bij regisseur Leen Nobel in 1988, net nadat ze in het bestuur kwam. Leen stopte in 1991 en Harry van de Wiel hielp de rollen in te studeren. "Hij lette op het taalgebruik en ondersteunde ons praktisch." Nelly vervolgde haar weg samen met Cees Zoetemeijer en met zijn tweeën trokken ze een aantal jaren de kar. Tot Hans in 1998 Cees weer opvolgde.
Het 'samen doen' heeft dus altijd centraal gestaan. "Onder de regie van Bert van Schaik en een paar jaar later van Leen Nobel, is het spel in de jaren '80 meer van de grond gekomen en heeft het meer structuur gekregen", vertelt Nelly. "Toen ik het begin jaren '90 overnam, was dat de basis van het spel nu. Vanaf die tijd zijn er regelmatig aanpassingen geweest, maar de basis van het locatietheater is gebleven."
Sinds de Vestingstedendagen in 1999 is een deel van het spel opgevoerd bij het monument van de Langepoort, waar de hangscène bovenop het Bastion wordt gedaan. Zo kan het publiek de interactie goed volgen. Door de gemeente is een speciaal gat gemaakt om dé paal voor de ophanging te kunnen plaatsen. Dat niet alleen is een essentieel onderdeel van het fenomeen, in 1994 is in Assen spontaan de herbergscène ontstaan. "Dat was zó leuk, dat we dat ook in Brielle wilden. Het voegde echt iets toe", meent Hans.
En daar gaat het volgens beiden om: het spel smeuïg houden. Nelly: "Sommige dingen ontstaan spontaan. Zo is de aankomst van het schip nu op het Maerlant. En persoonlijk houd ik niet van een podium, maar ben ik voorstander van een natuurlijke plek. Dat past meer in de historie." Waar het volgens Hans vooral eerst een insteek naar eenieder zelf was, is het nu meer het optreden voor het publiek dat centraal staat. "Wat opkomt, is dat straatgroepen als de Boys van Treslong en de Lumeyden spontaan aanhaken. Alleen het spel is kaal, de bevolking zorgt voor het decor. Dát is het sterke punt van Den Briel."
Dat sterke punt is wel iets om te koesteren, temeer omdat de regelgeving er niet om liegt. "Het blijft een gevecht, je loopt met wapens rond. Daarin zijn we afhankelijk van politiek Den Haag. De regio Rotterdam, waaronder we vallen, is ook strenger dan elders. Dit mede ingegeven door de haven. Het zou jammer zijn als het schieten niet meer zou kunnen, dan is het geen spel meer."
Dat schieten is een onderdeel. De ware metamorfose zit 'm letterlijk in het aantrekken van het kostuum. In die zin zou het passen als de 1 april-viering als evenemententerrein zou worden ingericht. "Dan hebben we heel veel gewonnen", menen Nelly en Hans. "Zoals in Alkmaar, waar de binnenstad helemaal is afgesloten."
Dat geluid een essentieel gegeven is daarin, staat buiten kijf. "Het afstemmen op de locaties is een ding op zich, hoe draagt het geluid, staat de wind wel goed. Sowieso is het inspelen op actualiteiten een belangrijk ding." In dat opzicht is het thema 'bevrijding' een issue waar heel 1 april een jaar lang om draait. Met het oog op 2022, 450 jaar bevrijding, is het huidige 1 april-spel één grote generale repetitie tot die tijd.


'Want 1 april vieren doen we samen'.

Meer berichten